نگره کجاست؟
نگره، که در منابع با نامهای دیونیسوپولیس و نگرههرا نیز آمده، شهری باستانی در بخش شمال غربی «هندِ درون گنگ» بود؛ اصطلاحی در جغرافیای یونانیرومی. امروزه محل آن در افغانستان کنونی دانسته میشود و میان رود کابل و رود سند قرار داشته است. در جغرافیای بطلمیوس، این شهر با نام دیگر دیونیسوپولیس نیز شناخته میشد.
محل نگره معمولاً با استوپای بزرگ نگره غوندی همسان گرفته میشود؛ تپهای در غرب جلالآباد، نزدیک تپه خواجه لاهوری و جنوب محل پیوند رودهای سرخاب و کابل. در همین محدوده، بقایای باستانی مهمی پیدا شده است.
دیونیسوپولیس و نیسا
نام دوم شهر، دیونیسوپولیس، پژوهشگران را به این احتمال رسانده که نگره همان نیسا یا نیسای افسانهای باشد. مورخان باستان میگویند اسکندر از غارت و ویرانی این شهر صرفنظر کرد، زیرا ساکنان آن ادعا کردند دیونیسوس، پس از فتح این ناحیه، شهر را بنیان نهاده است. بر پایه همین روایت، او شهر را نیسا و سرزمین پیرامون آن را نیسایا نامید؛ نامهایی که به دایه او پیوند داده شدهاند.
در همین روایت آمده است که کوهی نزدیک شهر، مرون نام گرفت؛ واژهای که به معنای «ران» است و به باور یونانیان، دیونیسوس در ران زئوس پرورش یافته بود.
اسکندر در نگره
وقتی اسکندر به شهر رسید، همراه سواران همرزم خود به کوه رفت. آنان از برگ پیچک تاج ساختند، بر سر گذاشتند و در حالی که سرودهایی در ستایش دیونیسوس میخواندند، خود را آراستند. اسکندر نیز برای دیونیسوس قربانی کرد و با همراهانش جشن گرفت.
روایت فیلوستراتوس
در روایتی دیگر، فیلوستراتوس میگوید اسکندر هرچند میخواست از کوه بالا برود، از این کار منصرف شد. او میترسید سربازانش پس از آنکه به آب عادت کرده بودند، با دیدن تاکهای کوهستان دوباره به شراب رغبت کنند یا دلتنگ خانه شوند. بنابراین نذر و قربانی خود را در دامنه کوه انجام داد.
سکونتگاه یونانیبلخی
زماریالای ترزی، باستانشناس، بر این باور است که پس از فروپاشی شهرهای یونانیبلخیِ آیخانوم و تخت سنگین، گروههایی از یونانیان در دشتهای جلالآباد، از جمله حوالی هده و پیرامون شهر هلنیستی دیونیسوپولیس، ساکن شدند. به گفته او، این جوامع در شکلگیری آثار یونانیبودایی تپه شتر در سده دوم میلادی نقش داشتند.