بادخورک دودی بزرگ (Cypseloides senex) گونهای از خانواده بادخورکها (Apodidae) و زیرخانوادهٔ Cypseloidinae است. این پرنده در آرژانتین، برزیل و پاراگوئه دیده میشود و گزارشهایی از حضور احتمالی آن در بولیوی نیز وجود دارد.
آرایهشناسی و جایگاه ردهبندی
در ردهبندی کنونی، بادخورک دودی بزرگ بدون زیرگونهٔ جداگانه شناخته میشود.
ویژگیهای ظاهری
این بادخورک بزرگترین عضو سردهٔ Cypseloides است. نر و ماده از نظر رنگ پر تفاوت محسوسی ندارند. در پرندگان بالغ، تاج سر و گلو به رنگ قهوهای شکلاتی است و لبههای خاکستری روشن پرهای این نواحی، چهرهای یخزده یا برفکی به پرنده میدهد. پشت بدن قهوهای تیرهتر، ناحیهٔ بالای دم قهوهای میانه میان رنگ سر و پشت، و دم سیاهقهوهای است. سطح زیرین بدن نسبت به پشت روشنتر است. روی بالها بیشتر قهوهای و زیر بالها کمی روشنتر دیده میشود. نابالغان بسیار شبیه بالغها هستند، اما پرهای بالشان حاشیههای روشنتری دارد.
پراکندگی و زیستگاه
این گونه در برزیل از جنوب ایالت پارا و بخشهای گستردهای از ماتو گروسو تا باهیا در شرق و ریو گرانده دو سول در جنوب، همچنین در شرق پاراگوئه و استان میسیونِس در شمالشرقی آرژانتین زندگی میکند. گزارشهای مشاهدهای بدون مستند از بولیوی باعث شده کمیته ردهبندی آمریکای جنوبیِ انجمن پرندهشناسی آمریکا، حضور آن را در این کشور فرضی بداند.
زیستگاههای اصلی بادخورک دودی بزرگ شامل جنگلهای همیشهسبز گرمسیری، جنگلهای معتدل و بوتهزارهای رویش ثانویه است. این پرنده معمولاً در اطراف آبشارها شبخوابی و استراحت میکند و به عبور از آبشار ایگواسو در مرز برزیل و آرژانتین شهرت دارد.
رفتار
مهاجرت
به نظر میرسد بادخورک دودی بزرگ در سراسر قلمرو خود مقیم است و مهاجرت آشکاری ندارد.
تغذیه
مانند همه بادخورکها، بادخورک دودی بزرگ حشرهخوار هوایی است؛ یعنی بیشتر شکار خود را در پرواز و از میان حشرات پرنده به دست میآورد. رژیم غذایی آن به طور دقیق شناخته نشده، اما دستکم شامل حشرات متعلق به پنج تیره است. این پرنده اغلب در دستههایی غذا میخورد که گاهی بادخورکهای یقهسفید (Streptoprocne zonaris) نیز در آنها دیده میشوند.
تولیدمثل
بادخورک دودی بزرگ در کلونیهای بزرگ روی دیواره صخرهها، کنار یا پشت آبشارها لانه میسازد. لانه از خزه و سنگریزه ساخته میشود و با گل به هم چسبانده میشود.
آواها
صدای اصلی این بادخورک به صورت «تیـتیـتی» توصیف شده که پس از آن وزوزی مانند «تیررـتشاآر» شنیده میشود.
وضعیت حفاظتی
اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) بادخورک دودی بزرگ را در رده «کمترین نگرانی» ارزیابی کرده است. این گونه قلمرو گستردهای دارد و اگرچه اندازه دقیق جمعیت آن مشخص نیست، اما روند جمعیتش پایدار دانسته میشود. در حال حاضر تهدید فوری و قطعی برای آن شناسایی نشده است.
با این حال، ساخت سدها میتواند تهدیدی بالقوه باشد؛ زیرا آبگرفتگی آبشارها ممکن است محلهای لانهسازی و شبخوابی این گونه را از بین ببرد یا دسترسی پرنده به آنها را مختل کند.
منابع
- Great dusky swift
- پرندگان برزیل
- مقالههای ردهبندی ایجادشده توسط Polbot