موشصخرهای ویساچای طلایی؛ رازهای ژنومی در نمکزارها
موشصخرهای ویساچای طلایی (Pipanacoctomys aureus) تنها گونه از سرده Pipanacoctomys و از خانواده جوندگان هشتدندان (Octodontidae) است. این جونده با داشتن ۹۲ کروموزوم، همواره به عنوان یک ارگانیسم تتراپلوئید (تتراپلوئید = ۴ برابر = ۲n) شناخته میشده است. دانشمندان بر این باورند که این گونه و گونه خواهریاش، موشصخرهای ویساچای دشتی (Tympanoctomys barrerae) با ۱۰۲ کروموزوم، از گونه دیپلوئید موشصخرهای ویساچای کوهی (Octomys mimax) با ۵۶ کروموزوم (۲ برابر = ۲n = ۵۶) تکامل یافتهاند. این فرگشت احتمالاً بر اثر دوبرابر شدن کروموزومها و سپس از دست رفتن بخشی از آنها رخ داده است. با این حال، برخی پژوهشهای ژنتیکی، پلیپلوئیدی در پستانداران را غیرمحتمل دانسته و معتقدند تکثیر و پراکندگی توالیهای تکراری، دلیل اصلی این حجم عظیم از ژنوم است.
ویژگیهای ظاهری
طول سر و بدن این جونده به حدود ۱۸ سانتیمتر میرسد و دمش نیز با پوششی از مو، حدود ۱۴ سانتیمتر طول دارد. موهای بخش پشتی به رنگ بلوند طلایی و زیر بدن کاملاً سفید است.
پراکندگی و زیستگاه
این گونه منحصراً در استان کاتامارکا در شمال غربی آرژانتین یافت میشود. تمام نمونههای شناختهشده تنها از نمکزار سالار ده پیپاناکو (Salar de Pipanaco) گزارش شدهاند. زیستگاه این موشصخرهای عمدتاً از درختچههای نمکدوست و کوتاه تشکیل شده و خاک آن شنی با میزان بالای نمک است. رژیم غذایی این جانور نیز به گیاهان نمکدوست (هالوفیت) همان منطقه محدود میشود. نام سرده آن نیز از محل کشف (پیپاناکو) گرفته شده و پسوند «اکتو» (Octo) به شکل عدد هشت روی تاج دندان گونهای این جانور اشاره دارد.
وضعیت بقای گونه
موشصخرهای ویساچای طلایی تنها در محدودهای بسیار محدود کمتر از ۱۰۰ کیلومتر مربع زندگی میکند و در واقع تنها یکدهم این مساحت را اشغال کرده است. زیستگاه این جانور در پوشش گیاهی نمکدوست میان نمکزارها و بیابانها قرار دارد.
بزرگترین تهدید برای این گونه، تغییر کاربری زیستگاه محدودش به زمینهای کشاورزی (بهویژه برای کشت زیتون) است. روند جمعیتی این جونده به شدت نزولی است و اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN)، وضعیت حفاظتی آن را در دسته «به شدت در خطر انقراض» (Critically Endangered) قرار داده است.