فرفیون پتولوس: گیاه دارویی و مهاجم

فرفیون پتولوس چیست؟

فرفیون پتولوس (Euphorbia peplus) که در میان مردم به نام‌های علف هرز رادیوم، گیاه سرطان یا شیرپنبه شناخته می‌شود، گونه‌ای از تیره فرفیون‌سانان است. زیستگاه بومی این گیاه بیشتر بخش‌های اروپا، شمال آفریقا و غرب آسیاست. این علف هرز معمولاً در زمین‌های کشاورزی، باغ‌ها و هرگونه زمین تخریب‌شده و دست‌خورده رشد می‌کند.

خارج از محدوده بومی خود، این گیاه به‌طور گسترده‌ای طبیعی شده و اغلب به عنوان یک گونه مهاجم عمل می‌کند. استرالیا، نیوزیلند، آمریکای شمالی و سایر کشورهای واقع در مناطق معتدل و نیمه‌گرمسیر از جمله مناطقی هستند که با هجوم این گیاه مواجه شده‌اند.

ویژگی‌های ظاهری

فرفیون پتولوس یک گیاه یک‌ساله است که ارتفاع آن تا ۳۰ سانتی‌متر هم می‌رسد. البته بیشتر گیاهانی که به عنوان علف هرز مزارع رشد می‌کنند، معمولاً قامت کوتاه‌تری دارند. ساقه‌های این گیاه صاف و بدون پرز است. برگ‌ها دارای دمبرگ بوده، شکل بیضی‌مانند و نوک‌تیز دارند و حاشیه آن‌ها کاملاً بدون دندانه است. گل‌های سبز رنگ این گیاه در گل‌آذین‌های چترمانند سه‌شعاعی ظاهر می‌شوند. غدد ترشح‌کننده شیره که ویژه گیاهان فرفیون هستند، شکل کلیوی دارند و شاخک‌های بلند و نازکی نیز بر آن‌ها دیده می‌شود.

واریته مینیمای این گیاه (var. minima) ساقه‌های کوتاه، صعودکننده و شاخه‌دارتری دارد. برگ‌های آن گردتر و بذرهایش کوچک‌تر (۱ تا ۱.۴ میلی‌متر) است. این واریته عمدتاً در کشورهای حاشیه شمالی دریای مدیترانه پراکنده است.

کاربردهای دارویی

شیره این گیاه برای بافت‌های انسانی که به سرعت تکثیر می‌شوند، به شدت سمی است؛ از همین رو از دیرباز به عنوان یک درمان سنتی برای ضایعات رایج پوستی مورد استفاده قرار می‌گرفته است. ماده فعال موجود در شیره این گیاه، یک استر دی‌ترپن به نام اینجنول مبوتات است.

ژل دارویی ایننجنول مبوتات با غلظت استاندارد، موفق شده تاییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) را برای درمان کراتوز اکتینیک (ضایعات پیش‌سرطانی پوست) کسب کند.

در آلمان نیز مطالعات اخیر نشان داده‌اند که استفاده از فرفیون پتولوس می‌تواند تقریباً به حذف کامل سرطان سلول سنگفرشی پوست منجر شود.