معرفی اثر
«ال سالن مکزیکو» قطعهای تکموومان برای ارکستر سمفونیک از آرون کوپلند است که موسیقی عامیانه مکزیک را به زبانی رنگین و ریتمیک بازآفرینی میکند. کوپلند ساخت این اثر را در سال ۱۹۳۲ آغاز کرد و پس از چند سفر به مکزیک، در سال ۱۹۳۶ آن را به پایان رساند. چهار ملودی اصلی قطعه از روی نتنوشتههایی برگرفته شدهاند که او در همان سفرها خریداری کرده بود.
سالن رقصی به نام مکزیک
این قطعه تصویر موسیقاییِ سالن رقصی در مکزیکوسیتی به نام «ال سالن مکزیکو» است؛ جایی که نامش به «مکزیک» اشاره دارد و موسیقیهای گوناگون در آن کنار هم شنیده میشد. زیرعنوان اصلی اثر هم آن را «نوعی سالن رقص مردمی در مکزیکوسیتی» معرفی میکرد.
کوپلند خود میگفت از اینکه بتواند پیچیدگی مکزیک را کامل بفهمد یا در موسیقی بازتاب دهد، ناامید است. آنچه او خلق کرد، بیشتر تصویر «مکزیکِ دیدنی» بود؛ همان چهرهای که تا حدی از نگاه گردشگران هم دیده میشود. برای این بازتاب، رقص را بهانهای موسیقایی انتخاب کرد.
هرچند کوپلند در زندگینامه خود نوشته بود که کارلوس چاوز او را به «ال سالن مکزیکو» برده است، اما پیش از آن نام این سالن را در یک راهنمای گردشگری خوانده بود:
نقل راهنمای گردشگری: «کلوپ شبانهای به سبک هارلم برای مردم عادی [sic]، با ارکستر بزرگ کوبایی. سه سالن: یکی برای کسانی که مثل شما لباس میپوشند، یکی برای کسانی که لباس کار پوشیدهاند اما کفش دارند، و یکی برای پابرهنهها.»
تابلوی روی دیوار: «لطفاً تهسیگار روشن را روی زمین نیندازید تا پاهای خانمها نسوزد.»
به گفته کوپلند، در آن سالنهای شلوغ و در میان رفتوآمد آدمها، نوعی تماس زنده با مردم مکزیک حس میشد؛ همان آشنایی ناگهانیای که گاهی در سرزمینهای دور دست میدهد: درک انسانیت مردم، شرمِ خاص آنها، وقارشان و جذابیت یگانهشان.
«ال سالن مکزیکو» در شماره ۱۶ خیابان پنسادور مخیکانو در سال ۱۹۲۰ افتتاح شد و به یکی از پایتختهای رقص مکزیکوسیتی تبدیل گردید. برای گروههای رقص، این سالن یکی از مهمترین مکانهای اجرا در پایتخت و حتی کل کشور بود. در آنجا والس، فاکستروت، تانگو، پاسودوبل و دانزون کوبایی اجرا میشد؛ ارکسترهای کوبایی نیز بارها در این سالن مینواختند و یکی از آنها قطعهای دانزون به نام «سالن مکزیکو» ساخته بود.
این مکان فقط جای رقص نبود؛ گفته میشد بوی عرق و هیاهوی جمعیت از آن برمیخاست. یک ورودی اصلی داشت، اما از آنجا به سه بخش جدا میشد و مراجعان بسته به نوع موسیقی و رقصی که میخواستند، خودشان را در یکی از آن بخشها جای میدادند. ویژگی کمنظیر سالن این بود که ثروتمند، طبقه متوسط و کارگران و فقیران در یک فضا گرد هم میآمدند. در بخش طبقه پایین یا «پرولتاریا»، که رقص پابرهنه در آن رایج بود، تابلوی معروفی نصب شده بود: «تهسیگار را روی زمین نیندازید، چون پاهای خانمها میسوزد.»
در این سالن نقاشیهای دیواری اثر دیهگو ریورا، سالوادور نووو، دولورس اولمدو و دیگران وجود داشت که امروز از میان رفتهاند. «ال سالن مکزیکو» سرانجام در سال ۱۹۶۰ بسته شد.
موسیقی اثر
در «ال سالن مکزیکو» سه فضای موسیقایی پشت سر هم میآید و این چرخه دو بار تکرار میشود: ابتدا موسیقی طبقه بالا، سپس موسیقی پرانرژیتر طبقه کارگر، و در پایان رقصی کوبنده با حالوهوای دهقانی. مرز میان بخشها روشن است، گویی شنونده از یک در وارد فضای دیگری شده باشد.
موسیقی طبقه بالا به رقصهای رسمی اروپایی سده نوزدهم اشاره دارد؛ موسیقیای کمترانه و تا حدی فاقد صلابت. در مقابل، موسیقی دهقانی از نظر ریتمی غنیتر و نیرومندتر است و ردپای فرهنگ بومیان پیش از ورود اسپانیاییها نیز در آن حس میشود. پایان اثر، نه موسیقی خوشگذرانان مرفه، بلکه همین موسیقی مردمی و کوبنده را جشن میگیرد. از این نظر، «ال سالن مکزیکو» گرایش مردمی کوپلند را بهخوبی نشان میدهد.
تاریخچه خلق و اجرا
کوپلند کار روی این قطعه را در سال ۱۹۳۲ آغاز کرد و در سال ۱۹۳۶ به پایان رساند. ارکستر سمفونی مکزیک با رهبری کارلوس چاوز، نخستین اجرای آن را در ۲۷ اوت ۱۹۳۷ ارائه کرد. اجرای آمریکایی اثر نیز در ۱۴ مه ۱۹۳۸ با رهبری آدرین بولت و ارکستر سمفونی انبیسی برگزار شد.
اگرچه کوپلند در اوایل دهه ۱۹۳۰ از مکزیک دیدن کرده بود، این قطعه توصیفی را نه بر پایه ترانههایی که در سفر شنیده بود، بلکه بر اساس نتنوشتههای دستکم چهار آهنگ محلی مکزیک ساخت: «ال پالو ورده»، «لا خسوسیتا»، «ال موسکو» و «ال مالاکاته». موتیف تکرارشونده و نیرومند قطعه که سه بار در آن شنیده میشود، از «ال پالو ورده» گرفته شده است.
منتقدان درباره ساختار قطعه نظرهای گوناگونی داشتهاند و آن را دو، سه یا چهاربخشی دانستهاند؛ با این حال بسیاری از شنوندگان احساس میکنند موسیقی بیآنکه مرزهای درونی آشکاری نشان دهد، از یک موضوع به موضوع دیگر جریان پیدا میکند.
علاوه بر نسخه ارکسترال، دستکم چند تنظیم دیگر هم از این قطعه وجود دارد. کوپلند آن را برای فیلم موزیکال فیستا، ساخته ریچارد تورپ برای امجیام در سال ۱۹۴۷، با فضای تازهای اقتباس کرد. لئونارد برنستاین نیز اندکی پس از نخستین اجرا، تنظیمهایی برای پیانوی تکنواز و برای دو پیانو، چهار دست، از آن ساخت. افزون بر این، آرتورو توسکانینی در سال ۱۹۴۲، زمانی که این موسیقی را در کنسرت رادیویی انبیسی گنجاند، رونوشتی پیانویی از آن تهیه کرد.
در سال ۲۰۰۹، پل گلیکمن و تاماریند کینگ فیلم کوتاه انیمیشنی ال سالن مکزیکو را بر پایه نت کوپلند در تئاتر موزه فیلم سانتافه، نیومکزیکو، به نمایش گذاشتند.
ضبطها و اجراهای ماندگار
لئونارد برنستاین برای کلمبیا رکوردز و دویچه گرامافون، و خود کوپلند برای کلمبیا رکوردز، ضبطهایی از این اثر را رهبری کردند. آرتورو توسکانینی و ارکستر سمفونی انبیسی نیز در ۱۴ مارس ۱۹۴۲ این موسیقی را در یک کنسرت رادیویی اجرا کردند؛ اجرایی که روی صفحههای رونوشت ضبط شد. به گفته مورتیمر فرانک، زندگینامهنویس کوپلند، خود آهنگساز در یک مصاحبه رادیویی از این اجرا تمجید کرد.
از رهبران دیگری که «ال سالن مکزیکو» را ضبط کردهاند میتوان به آرتور فیدلر، یوجین اورمندی و ادواردو ماتا اشاره کرد. نسخه سرگئی کوشویتسکی با ارکستر سمفونی بوستون در نوامبر ۱۹۳۹ برای آلبوم RCA Victor M651 ضبط شد و بعداً به Pearl GEMM 9492 منتقل گردید. اجرای آمریکایی سال ۱۹۳۸ با آدرین بولت و ارکستر سمفونی انبیسی نیز از روی صفحههای رونوشت در Pristine PASC 626 منتشر شده است.
پیوند بیرونی
ویدئو: آرون کوپلند ـ ال سالن مکزیکو، سوئیت، ۱۰ دقیقه و ۱۹ ثانیه.