در مهندسی هستهای، نوترون تأخیری نوترونی است که پس از وقوع شکافت هستهای، توسط یکی از محصولات شکافت یا فراوردههای دختر آن پس از واپاشی بتا، با تأخیری از چند میلیثانیه تا چند دقیقه آزاد میشود. نوترونهایی که بلافاصله پس از شکافت آزاد میشوند، نوترونهای فوری نام دارند.
در راکتورهای هستهای، هستههای سنگین پس از شکافت به دو فراورده شکافت نوتروندار (ناپایدار) و نوترونهای آزاد (فوری) تقسیم میشوند. بسیاری از این فراوردهها تحت واپاشی رادیواکتیو (معمولاً واپاشی بتا) قرار میگیرند و هستههای حاصل همچنان ناپایدار باقی میمانند. درصد کمی از این هستهها انرژی کافی برای آزادسازی یک نوترون تأخیری علاوه بر ذره بتا دارند.
نوترونهای تأخیری در کنترل و ایمنی راکتورها حیاتی هستند. اگر راکتوری تنها به نوترونهای فوری وابسته باشد، تعداد نوترونها به سرعت افزایش یافته و راکتور غیرقابل کنترل میشود. اما با وجود نوترونهای تأخیری، راکتور میتواند در حالت نیمهبحرانی باقی بماند و واکنش زنجیرهای به آرامی ادامه یابد.
اهمیت در راکتورهای هستهای
نوترونهای تأخیری امکان کنترل واکنش زنجیرهای را فراهم میکنند. بدون این نوترونها، راکتور به سرعت به حالت بحرانی رسیده و خطر آسیب دیدگی یا تخریب وجود دارد. این نوترونها زمان کافی برای تنظیم راکتور را فراهم میکنند.
در صورت عدم وجود نوترونهای تأخیری، کنترل راکتور تنها به عوامل فیزیکی مانند انبساط حرارتی هسته وابسته میشود که ریسک بالایی دارد.