نگاهی کلی
ماهگرفتگی کامل ۴ آوریل ۲۰۱۵ نخستینِ دو ماهگرفتگی کامل سال ۲۰۱۵ و سومین عضو یک تتراد قمری بود؛ تتراد به مجموعهای چهارتایی از ماهگرفتگیهای کامل پیاپی گفته میشود. دو گرفت کامل دیگرِ این چهارگانه در ۱۵ آوریل ۲۰۱۴ و ۸ اکتبر ۲۰۱۴ رخ دادند و آخرین عضو آن نیز ماهگرفتگی کامل ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۵ بود.
این رویداد سیامین عضو ساروس قمری ۱۳۲ و نخستین گرفت کامل در همین سری محسوب میشد. پیش از آن، ماهگرفتگی مارس ۱۹۹۷ رخ داده بود که گرفتگیای جزئی و اندک بود.
مدت گرفت کامل
مرحلهٔ کامل این ماهگرفتگی فقط ۴ دقیقه و ۴۳ ثانیه طول کشید؛ به همین دلیل، کوتاهترین گرفت کامل ماه از ۱۷ اکتبر ۱۵۲۹ تا آن زمان به شمار میرفت. در گرفت تاریخی ۱۷ اکتبر ۱۵۲۹، مرحلهٔ کامل تنها ۱ دقیقه و ۴۲ ثانیه طول کشیده بود.
با تنها ۴ دقیقه و ۴۳ ثانیه، این ماهگرفتگی یکی از نادرترین نمونههای گرفت کامل بسیار کوتاه در چند قرن اخیر بود.
برخی با اشاره به کمی تختشدگی زمین ادعا کردند که این رویداد ممکن است عملاً در مرز یک گرفت جزئی قرار گرفته باشد. با این حال، در دستهبندیهای نجومی، این پدیده همچنان بهعنوان یک گرفت کامل ثبت شده است.
در بازهٔ پنجهزارسالهٔ میان ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد تا ۳۰۰۰ پس از میلاد، از میان نه ماهگرفتگی کاملی که مرحلهٔ کاملشان کمتر از پنج دقیقه طول کشیده، این رویداد ششمین مورد بوده است.
قطر ظاهری ماه در این گرفت، در مقایسه با ماهگرفتگی ابرماه سپتامبر ۲۰۱۵، ۱۲.۹ درصد کوچکتر بود. این دو مقدار از مرکز زمین به ترتیب ۲۹.۶۶ و ۳۳.۴۷ دقیقهٔ قوسی اندازهگیری شدهاند. ماهگرفتگی آوریل ۲۰۱۵ سه روز پس از اوج مداری رخ داد؛ زمانی که قطر ظاهری ماه حدود ۲۹.۴۲ دقیقهٔ قوسی بود.
مناطق قابل مشاهده
این ماهگرفتگی در سراسر اقیانوس آرام، از جمله همهٔ استرالیا و نیوزیلند، قابل مشاهده بود.
- در آمریکای شمالی، ماهگرفتگی نزدیک طلوع آفتاب دیده شد.
- در آسیای شرقی، از جمله هند، رویداد پس از غروب آفتاب قابل رصد بود.
پیشزمینه علمی: ماه چرا سرخ دیده میشود؟
ماهگرفتگی زمانی رخ میدهد که ماه وارد سایهٔ اصلی زمین، یا امبرا، شود. در آغاز گرفت، سایهٔ زمین ابتدا تنها کمی از روشنایی ماه میکاهد؛ سپس بخشهایی از قرص ماه را میپوشاند و رنگ آن معمولاً به قهوهای-سرخ تیره میزند. البته رنگ نهایی میتواند بسته به میزان گردوغبار، ابرها و سایر شرایط جوی در جو زمین تغییر کند.
سرخدیدن ماه نتیجهٔ دو فرایند اصلی است: شکست نور خورشید در جو زمین و ورود آن به سایهٔ اصلی، و پراکندگی رایلی؛ همان اثری که باعث میشود غروب خورشید نیز سرخرنگ دیده شود.
در شبیهسازیهای این پدیده، روشنایی ماه درون سایهٔ اصلی معمولاً بیشتر از واقعیت نشان داده میشود. در این گرفت، نیمهٔ جنوبی ماه به مرکز سایه نزدیکتر بود؛ بنابراین تیرهتر و سرختر از سایر بخشها به نظر میرسید.
زمانبندی و شرایط مشاهده
در برخی منطقههای زمانی، ماه در بخشی از گرفت در آسمان دیده نمیشد؛ بنابراین زمان دقیق مشاهده به موقعیت جغرافیایی و زمان طلوع یا غروب ماه وابسته بود.
گرفتهای مرتبط در سال ۲۰۱۵
- خورشیدگرفتگی کامل ۲۰ مارس ۲۰۱۵
- ماهگرفتگی کامل ۴ آوریل ۲۰۱۵
- خورشیدگرفتگی جزئی ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۵
- ماهگرفتگی کامل ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۵
جایگاه در چرخههای نجومی
- ساروس قمری ۱۳۲: این رویداد سیامین عضو این سری و نخستین گرفت کامل آن بود. گرفت قبلی، ماهگرفتگی مارس ۱۹۹۷، گرفتگیای جزئی و اندک محسوب میشد.
- چرخهٔ نیمساروس: یک ماهگرفتگی معمولاً با فاصلهٔ ۹ سال و ۵.۵ روز از دو خورشیدگرفتگی، یکی پیش و یکی پس از خود، ارتباط دارد. این گرفت با دو خورشیدگرفتگی کامل از ساروس خورشیدی ۱۳۹ مرتبط است.
- سری سال قمری: این ماهگرفتگی یکی از چهار گرفت ماه در یک سری کوتاهمدت در گرهٔ صعودی مدار ماه است. این سری پس از ۱۲ ماه قمری، یا حدود ۳۵۴ روز، تکرار میشود و در سالهای پیاپی حدود ۱۰ روز به عقب میافتد. به همین دلیل، سایهٔ زمین در رویدادهای پیاپی حدود ۱۱ درجه به سمت غرب جابهجا میشود.
- تزولکینکس: این رویداد پس از ماهگرفتگی ۲۰ تا ۲۱ فوریهٔ ۲۰۰۸ و پیش از ماهگرفتگی ۱۵ تا ۱۶ مهٔ ۲۰۲۲ قرار میگیرد.
برای مطالعهٔ بیشتر
- فهرست ماهگرفتگیها
- فهرست ماهگرفتگیهای سدهٔ بیستویکم
- Hermit Eclipse: Total Lunar Eclipse: April 4, 2015
- Mattastro.com Total Lunar Eclipse: April 4, 2015
- Full Moon in Earth's Shadow APOD 2015 April 8