معرفی کوتاه
عایشه جموا کاریسا کاتانا، متولد ۲۸ مارس ۱۹۷۵، سیاستمدار کنیایی است که اکنون دبیر کابینه خدمات عمومی، اقدامات حمایتی و برابری جنسیتی در کنیا است؛ سمتی همردیف وزیر در ساختار سیاسی این کشور. پیش از این، او نماینده حوزه انتخابیه مالیندی در پارلمان، عضو کمیسیون خدمات پارلمانی، نماینده زنان شهرستان کیلیفی از ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۷ و عضو شورای بخش تاکائونگو از ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۷ بود. جموا مدرک کارشناسی علوم رهبری و مدیریت را از دانشگاه بینالمللی رهبری و دیپلم اجرایی حکمرانی را از دانشگاه کشاورزی و فناوری جومو کنیاتا دریافت کرده است.
دوران کودکی و تحصیلات
عایشه جموا در روستای تاکائونگو در شهرستان کیلیفی به دنیا آمد. پدرش کاریسا کاتانا و مادرش سیدی کازونگو نام داشتند. او در خانوادهای بزرگ بزرگ شد؛ پدرش شش همسر و ۲۸ فرزند داشت. جموا تحصیلات ابتدایی خود را در دبستان تاکائونگو آغاز کرد و سپس به دبیرستان گانزه رفت، اما در سال دوم به دلیل نبود شهریه مدرسه را رها کرد.
پس از ترک تحصیل، او در سنین جوانی به ازدواج وادار شد. این ازدواج دیری نپایید. وقتی جموا به سیاست علاقهمند شد و برای فعالیت عمومی انگیزه پیدا کرد، همسرش با تصمیم او مخالفت کرد و اختلاف میان آنها به جدایی انجامید. گفته میشود وقتی او نپذیرفت تنها به نقش خانهداری محدود بماند، اختلافات با همسر سابقش غیرقابل حل شد و طبق قوانین عرفی مایجیکندا، گاو و بزهای مهریهای را که به خانوادهاش پرداخت شده بود، شخصاً به خانواده همسرش بازگرداند؛ کاری که عملاً پایان ازدواج آنها بود.
جموا سالها بعد و با امید به ادامه تحصیل، بهعنوان دانشجوی آزاد در مرکز آموزشی چانداریا در مومباسا ثبتنام کرد و در سال ۲۰۱۱ آزمون گواهی آموزش متوسطه کنیا را گذراند. او سپس در سال ۲۰۱۲ گواهینامه حکمرانی را از دانشگاه کشاورزی و فناوری جومو کنیاتا گرفت و پس از آن دیپلم اجرایی حکمرانی را نیز از همان دانشگاه دریافت کرد. در نهایت، در سال ۲۰۲۰ با مدرک کارشناسی علوم رهبری و مدیریت از دانشگاه بینالمللی رهبری فارغالتحصیل شد.
مسیر سیاسی
فعالیت سیاسی جموا از جوانی آغاز شد. او پیش از ورود جدی به سیاست، بنیاد عایشه جموا را تأسیس کرد. در سال ۱۹۹۷ و در ۲۲ سالگی، به تشویق پدرش برای کسب کرسی عضو شورای بخش تاکائونگو در شورای شهرستان کیلیفی نامزد شد و با اختلاف زیادی پیروز شد. بهعنوان عضو منتخب شورا، از جوانان، زنان و افراد دارای معلولیت دفاع کرد و در انتخابات بعدی سال ۲۰۰۲ نیز کرسی خود را حفظ کرد. جموا بعدها ریاست شورای شهرستان کیلیفی را نیز بر عهده گرفت.
در سال ۲۰۰۷، او برای نمایندگی حوزه انتخابیه باهاری در پارلمان، زیر پرچم حزب اتحادیه ملی آفریقایی کنیا، رقیب اصلی خود بندیکت گوندا از ائتلاف رنگینکمان ملی شد، اما شکست خورد. این رقابت برای جموا نقطه عطفی در سیاست بود؛ او در زمانی وارد میدانهای سخت انتخاباتی شد که سیاست کنیا هنوز فضایی عمدتاً مردانه محسوب میشد.
با تصویب قانون اساسی جدید کنیا در اوت ۲۰۱۰، کرسی «نماینده زنان شهرستان» ایجاد شد. جموا این فرصت را راهی برای شنیده شدن صدای زنان و گروههای کمبرخوردار در مجلس ملی دانست. در انتخابات ۲۰۱۳، او با حمایت جنبش دموکراتیک نارنجی به رهبری رایلا اودینگا نامزد شد و نخستین نماینده زنان شهرستان کیلیفی گردید.
- در سال ۲۰۱۷، جموا بهعنوان نماینده حوزه انتخابیه مالیندی به پارلمان راه یافت و همچنان به حزب ODM وابسته بود.
- در سال مالی ۲۰۱۹–۲۰۲۰، مؤسسه تحقیقاتی اینفوتراک او را رتبه ۱۱۶ از ۲۹۰ نماینده با میزان رضایت ۵۳.۳ درصدی در سطح کشور معرفی کرد.
- در سال ۲۰۲۱، میزانی آفریکن او را در شهرستان کیلیفی رتبه اول و در منطقه ساحلی، پس از عبدالصمد نصیر از حوزه مویتا، رتبه دوم داد؛ در سطح ملی نیز او رتبه ۲۸ از ۲۹۰ نماینده را کسب کرد.
تغییر حزب و ائتلاف
در ۹ مارس ۲۰۱۸، اوهورو کنیاتا، رئیسجمهور وقت، با حرکتی غیرمنتظره با رایلا اودینگا، رقیب دیرینه سیاسی خود، به توافق رسید؛ رویدادی که در کنیا به «دست دادن تاریخی» مشهور شد. این اتفاق مسیر تاریخ سیاسی کنیا را تغییر داد و آغاز بازچینشهای بیسابقه در احزاب بود.
جموا با اشاره به تبعیض و نبود مشورت درونحزبی در ODM، به گروهی از رهبران سیاسی پیوست که وفاداریهای خود را تغییر دادند. او پس از جدایی از اردوگاه اودینگا، به سرعت به ویلیام روتو، معاون رئیسجمهور وقت، نزدیک شد. جموا همچنان معتقد است توافق موسوم به دست دادن تاریخی بیشتر به منافع شخصی اودینگا خدمت کرد و کسانی را که در تلاشهای ناموفق انتخاباتی او همراهیاش کرده بودند، کنار گذاشت.
تلاشهای ODM برای اخراج رسمی جموا از حزب و زمینهسازی برای برگزاری انتخابات میاندورهای، از سوی دادگاه رسیدگی به اختلافات احزاب سیاسی متوقف شد. این حزب جموا را به پیش بردن منافع حزبی دیگر متهم کرده بود، در حالی که او همچنان عضو ODM بود. دادگاه، فرایند اخراج و تصمیم حزب برای بیرون راندن او را بیاعتبار اعلام کرد. در سال ۲۰۲۲، جموا رسماً از ODM خارج شد و به ائتلاف دموکراتیک متحد به رهبری روتو پیوست. از آن زمان، او به یکی از چهرههای کلیدی این حزب در منطقه ساحلی تبدیل شده؛ جایی که پیشتر پایگاه اصلی ODM به شمار میرفت.
تلاش برای فرمانداری و ورود به کابینه
جموا اندکی پس از پیوستن به ائتلاف دموکراتیک متحد به رهبری ویلیام روتو، علاقه خود را برای فرماندار شدن در شهرستان کیلیفی اعلام کرد تا جانشین آماسون جفه کینگی شود. او در این رقابت از گیدئون مونگآرو شکست خورد.
با این حال، همانطور که بسیاری از ناظران کنیایی پیشبینی میکردند، رئیسجمهور روتو پس از پیروزی، جموا را به سمت دبیر کابینه خدمات عمومی، اقدامات حمایتی و برابری جنسیتی منصوب کرد؛ سمتی کلیدی که بر خدمات عمومی و نهادهای زیرمجموعه آن نظارت دارد. او پس از تأیید پارلمان کنیا، اکنون بهعنوان عضو کابینه فعالیت میکند.