معرفی علامت بخش (§)
علامت بخش (§) یک نویسهٔ تایپوگرافی است که برای ارجاع به بخشهای جداگانه و شمارهگذاریشدهٔ یک سند به کار میرود و در استناد به قوانین و متون حقوقی کاربرد زیادی دارد. به این نشانه «علامت سکشن»، «نشانهٔ بخش»، «دو اس» و «سیلکرو» هم گفته میشود. در برخی زبانها نیز ممکن است آن را «علامت پاراگراف» بنامند؛ برای نمونه، در آلمانی این علامت با مفهوم پاراگراف یا بخشهای قانونی پیوند خورده است.
کاربرد علامت بخش (§)
این علامت بیشتر زمانی استفاده میشود که بخواهیم به بخشی مشخص از یک قانون مدون یا سند شمارهگذاریشده ارجاع دهیم. برای مثال، در سبک ارجاعدهی بلوبوک، عبارت «عنوان ۱۶ از قانون ایالات متحده، بخش ۵۸۰p» به شکل 16 U.S.C. §580p نوشته میشود.
علامت بخش اغلب همراه با علامت پاراگراف یا پیلکرو (¶) میآید؛ نشانهای که برای اشاره به پاراگرافی مشخص درون یک بخش از سند استفاده میشود. در انگلیسی گفتاری، § معمولاً «section» خوانده میشود؛ اما در بسیاری از زبانهای دیگر، واژهٔ «paragraph» بیشتر برای اشاره به بخشهای یک سند، بهویژه متنهای حقوقی، به کار میرود و برای پاراگراف به معنای رایج در انگلیسی واژههای دیگری دارند. بنابراین در این زبانها ممکن است § را «paragraph» بخوانند و گاهی آن را «علامت پاراگراف» توصیف کنند؛ البته این توصیف کاربرد آن است، نه نام رسمیاش.
وقتی این علامت دوبار پشت سر هم بیاید، مانند §§۱۳–۲۱، جمع «بخشها» را میرساند. برای نمونه، «§§۱۳–۲۱» را «بخشهای ۱۳ تا ۲۱» میخوانند؛ درست مانند pp. که جمع p. به معنی صفحه است.
این علامت گاهی در پانوشتها نیز کاربرد دارد؛ وقتی در یک صفحه پیشتر از ستاره (*)، علامت خنجر (†) و خنجر دوبل (‡) استفاده شده باشد، § میتواند نشانهٔ بعدی باشد. در نگارش حرفهای معمول است بعد از § از فاصلهٔ نشکن استفاده شود تا علامت از شمارهٔ بخش جدا نیفتد.
§ گاهی، مانند عصای اسکلاپیوس در نماد پزشکی، به نشانهای برای دستگاه عدالت و نظام حقوقی تبدیل میشود. وزارت دادگستری اتریش نیز مدتی از این علامت در لوگوی خود استفاده کرد.
روشهای وارد کردن علامت بخش در صفحهکلید
این علامت در یونیکد کد U+00A7 را دارد و بیشتر سامانهها راهی برای تولید آن ارائه میدهند:
- Android: از بخش نمادهای صفحهکلید یا نگهداشتن کلیدهای مربوط به علائم ویژه استفاده کنید.
- ChromeOS: با فعالسازی صفحهکلید بینالمللی یا گسترده، از مسیر ورود یونیکد Ctrl+Shift+U، سپس 00A7 و Enter استفاده کنید.
- Emacs: Ctrl+X، سپس 8، RET، 00A7 و RET.
- HTML: از کدهای §، § یا § استفاده کنید.
- iOS: کلید مربوط به نمادها را نگه دارید؛ در برخی صفحهکلیدها، نگهداشتن & علامت § را نشان میدهد.
- Linux: از Compose+S+O یا Ctrl+Shift+U، سپس 00A7 و Enter استفاده کنید.
- macOS: Option+6.
- TeX: \S.
- URL Encoding: %A7 در Latin-1 یا %C2%A7 در UTF-8.
- Vim: Ctrl+K و سپس S*.
- Windows: Alt+0167 یا Alt+21، بسته به صفحهکد.
- US International در Windows: Right Alt+6؛ در این حالت کلید Alt سمت راست مانند AltGr عمل میکند.
در برخی صفحهکلیدهای ملی نیز § مستقیماً تعبیه شده است. برای نمونه، در صفحهکلید برزیلی معمولاً AltGr+Q، در دانمارکی Shift+5، در فرانسوی Shift+6، در آلمانی و نروژی Shift+3، در اسپانیایی AltGr+3، و در سوئدی و سوئیسی کلید سمت چپِ 1 به این علامت اختصاص دارد. ترکیب دقیق کلیدها بسته به کشور، طرح صفحهکلید و نسخهٔ سامانهعامل ممکن است تفاوت داشته باشد.
ریشهٔ تاریخی علامت بخش (§)
برای پیدایش علامت بخش دو توضیح رایج وجود دارد. محتملترین نظر این است که § از ترکیب دو شکل نوشتاری S و در واقع از یک لیگاتور با ریشهٔ لاتین signum sectiōnis شکل گرفته باشد. با این حال، همهٔ پژوهشگران این توضیح را قطعی نمیدانند.
برخی دیگر معتقدند این نشانه اقتباسی از paragraphos یونان باستان است؛ اصطلاحی کلی برای دستهای از علائم سجاوندی که کاتبان با شکلها و کاربردهای گوناگون به کار میبردند.
شکل امروزی این علامت، همراه با معنای کنونیاش، از سدهٔ سیزدهم میلادی رواج داشته است.
کاربرد در ادبیات
در رمان سرباز خوب شِوِک اثر یاروسلاو هاشک، علامت § بارها بهجای واژههایی مانند «دیوانسالاری» و «کاغذبازی اداری» به کار میرود. در ترجمهٔ انگلیسی سال ۱۹۳۰، پل سلور این مفهوم را با عبارت «red tape» برگرداند که در فارسی میتوان آن را «کاغذبازی اداری» دانست.
همچنین ببینید
- Scilicet: اصطلاحی لاتین به معنای «میتوان دانست» که گاهی بهجای «viz.» با § نشان داده میشود.
- بخش در تایپوگرافی: مفهومی مرتبط با ساختار و نشانهگذاری بخشهای متن.
این موضوع به حوزههای نشانهگذاری و نمادهای تایپوگرافی مربوط میشود.