معرفی نیسانکا لاتا مانداپایا
نیسانکا لاتا مانداپایا بنایی یگانه در شهر باستانی پولوناروا در سریلانکا است. این سازه سنگی و ستوندار، یکی از یادمانهای شاخص دوره پادشاهی پولوناروا به شمار میرود و بهدلیل طراحی خاص ستونهایش شهرت دارد.
مانداپا چیست؟
مانداپا در معماری جنوب آسیا به سازهای ستوندار گفته میشود که از همه سو باز است و با سقفی ساده، افراد داخل آن را از آفتاب حفظ میکند.
در تعریف رایج از قرن بیستم به بعد، مانداپاها اغلب سازههایی موقت درون خانه یا ساختماناند که در مراسم یادبود درگذشتگان، بهعنوان سکوی تلاوت و اجرای آیینها استفاده میشوند.
موقعیت و پیشینه تاریخی
این بنا به فرمان پادشاه نیسانکا مالا، که میان سالهای ۱۱۸۷ تا ۱۱۹۶ میلادی حکومت کرد، ساخته شد و نام او را بر خود دارد. نیسانکا لاتا مانداپایا نزدیک دروازه غربی دالادا مالووا قرار گرفته است؛ محوطهای که کهنترین و مقدسترین یادمانهای پولوناروا را در خود جای داده است.
کتیبهای سنگی در نزدیکی بنا نشان میدهد این مکان برای شنیدن پیریت، یعنی خواندن متون بودایی، توسط نیسانکا مالا استفاده میشده است.
معماری و ویژگیهای ستونها
سازه روی سکویی سنگی و مرتفع قرار گرفته و دیوار سنگی کوتاهی آن را احاطه کرده است. ویژگی برجسته این بنا، ستونهای سنگی آن است؛ ستونهایی که شیوه تراش آنها در هیچجای دیگر سریلانکا دیده نمیشود.
- هشت ستون گرانیتی در دو ردیف چهارتایی چیده شدهاند.
- این ستونها احتمالاً برای نگهداری سقف ساخته شده بودند.
- تاج هر ستون به شکل جوانه شکوفه نیلوفر آبی تراشیده شده است.
- بدنه ستونها با ظرافت به شکل ساقه گل کندهکاری شده است.
- برخلاف ستونهای صاف رایج در معماری آن دوره، این ستونها در سه نقطه انحنا دارند.
باستانشناس سنارات پاراناویتانا ستونهای سنگی نیسانکا لاتا مانداپایا را از بهترین نمونههای این ویژگی در معماری باستانی سریلانکا دانسته است.
استوپای مرکزی و ورودی بنا
در مرکز سکوی سنگی، میان ستونها، استوپایی کوچک قرار دارد. این استوپا نیز از سنگ ساخته شده، اما بخش بالایی آن آسیب دیده و از میان رفته است. پایه استوپا با نقشبرجستهها و طرحهای کندهکاریشده تزئین شده است.
گرداگرد سازه را نردهای سنگی فرا گرفته و ورودی آن تنها از یک درگاه سنگی امکانپذیر است. در تضاد با ستونهای پرجزئیات، سطح این درگاه ساده و بدون تزئین است.
چرا نیسانکا لاتا مانداپایا اهمیت دارد؟
اهمیت این بنا تنها به قدمت آن محدود نیست. نیسانکا لاتا مانداپایا ترکیبی از کارکرد آیینی، ظرافت هنری و نوآوری معماری است. ستونهای منحنی و سرستونهای نیلوفرآبی آن، تصویری زنده از ذوق معماران دوره پادشاهی پولوناروا ارائه میدهند و این بنا را به یکی از یادمانهای دیدنی و متفاوت سریلانکا تبدیل کردهاند.