ماریا فرناندز ده تینوکو: نویسنده، باستانشناس و بانوی اول کاستاریکا
ماریا فرناندز ده تینوکو (۲۲ ژانویه ۱۸۷۷ – ۲۳ نوامبر ۱۹۶۱) نویسنده و باستانشناس آماتور کاستاریکایی بود که در سال ۱۹۱۷ به بانوی اول کاستاریکا تبدیل شد. او که در انگلستان تحصیل کرده بود، پیش از بازگشت به کاستاریکا، به مطالعه باستانشناسی، هنر و موسیقی پرداخت. فرناندز ده تینوکو که در کاوشهای باستانشناسی آماتور و فعالیتهای خیریه مشارکت داشت، مقالاتی برای روزنامهها و مجلات محلی مینوشت و دو رمان منتشر کرد. هنگامی که همسرش با کودتا به قدرت رسید و بعدها به ریاست جمهوری کاستاریکا انتخاب شد، او از ۸ ژوئن ۱۹۱۷ تا ۲۰ اوت ۱۹۱۹ به عنوان بانوی اول خدمت کرد. پس از استعفای همسرش به دلیل سوء مدیریت، این زوج به پاریس نقل مکان کردند، جایی که او تا زمان مرگ همسرش در سال ۱۹۳۱ در فعالیتهای باستانشناسی و هنری مشارکت داشت. از سال ۱۹۳۲ تا ۱۹۳۴، او در نروژ اقامت گزید و سپس به کاستاریکا بازگشت، جایی که مطالعات باستانشناسی و فعالیتهای انتشاراتی خود را از سر گرفت و همزمان برای موزه ملی کاستاریکا کار کرد. او که با صلیب سرخ در ارتباط بود، در سال ۱۹۴۹ مدال فلورانس نایتینگل را دریافت کرد و در سال ۲۰۱۲، وزارت فرهنگ کاستاریکا مستندی درباره زندگی او تولید کرد.
اوایل زندگی
ماریا دِ لاس مرکدس اِلودیا فرناندز لِ کاپلَن، معروف به میمیتا، در ۲۲ ژانویه ۱۸۷۷ در سان خوزه، کاستاریکا، از آدا لِ کاپلَن اَگنیو و مائورو فرناندز آکونیا متولد شد. او دومین فرزند از هفت فرزند این زوج بود. پدرش سیاستمدار بود و در تأسیس اولین دبیرستان دخترانه در کاستاریکا نقش داشت و خواهر همسرش، ماریان لِ کاپلَن را برای راهاندازی آن استخدام کرد. آدا و خواهرش ماریان هر دو اهل جزایر کانال بودند، در گِرنزی رشد کرده و پیش از این در کاستاریکا تدریس کرده بودند. فرناندز پس از تحصیل نزد خوآنیتا آکونیا، تحصیلات خود را در انگلستان در رشتههای باستانشناسی، هنر و موسیقی به پایان رساند. او به کاستاریکا بازگشت و در ۵ ژوئن ۱۸۹۸ در سان خوزه، با فدریکو آلبرتو دِ خِسوس تینوکو گرنادوس ازدواج کرد. خانواده فدریکو از دوستان والدین ماریا بودند و او نیز مانند فرناندز، در خارج از کشور تحصیل کرده بود.
فعالیت حرفهای
در حالی که همسرش درگیر سیاست بود، فرناندز ده تینوکو به عنوان یکی از اعضای مؤسس انجمن تئوسوفی در سال ۱۹۰۴ فعالیت خود را آغاز کرد. او علاقهمند به یادگیری و کاوش فرهنگهای بومی بود و شروع به انجام کاوشهای باستانشناسی آماتور در مزرعه خانوادگی کرد. یکی از این کاوشها در سال ۱۹۰۷، الهامبخش طرح داستانی یکی از رمانهای او شد. در سال ۱۹۰۹، او با نام مستعار آپایکان (Apaikán)، دو اثر به نامهای «یونتا» (Yontá) و «زولای» (Zulai) را در یک مجلد منتشر کرد. این رمانها اولین آثار یک نویسنده کاستاریکایی بودند که بر مردم بومی تمرکز داشتند. «یونتا» داستان پیشزمینه «زولای» را روایت میکند، هرچند که دیرتر نوشته شد. هر دو رمان بر اساس مضامین تئوسوفی نوشته شدهاند و به درگیری احساسی دو نسل از عاشقان میپردازند. در «یونتا»، شخصیت اصلی، زنی بومی، با یک عارف هندی ملاقات میکند که آیینها و دین شرقی را به قاره آمریکا میآورد. این زوج پسری به نام ایو به دنیا میآورند که در کتاب دوم، «زولای»، عاشق زولای میشود. عشق آنها به دلیل حسادت کاکیکهها (سران قبایل) به طور غمانگیزی محکوم به فناست.
علاوه بر رمانها، فرناندز ده تینوکو آثار علمی دیگری در زمینه باستانشناسی منتشر کرد و با آنجلا آکونیا براون در مجله فیگارو (Fígaro) که در سال ۱۹۱۴ تأسیس شده بود، همکاری داشت. او همچنین زمان خود را به فعالیتهای خیریه اختصاص داد، مانند تأسیس مشترک شاخه کاستاریکایی «لا گوتا دِ لِچه» (قطرهای شیر) و «اِل آبریگو دِ لوس نیوُس» (پناهگاه کودکان) در سال ۱۹۱۳ و همکاری در سال ۱۹۱۵ با اولین گروه پسران پیشاهنگ کاستاریکا. او مقالاتی در موضوعات مختلف در روزنامههایی از جمله «دیاِریو دِ کاستاریکا» (Diario de Costa Rica)، «لا هورا» (La Hora) و «لا رِپوبلیکا» (La República) و مجلاتی مانند «رِپِرتوریو اَمریکانو» (Repertorio Americano) و «رِویستا دِ آرشیوس ناسیونالِس» (Revista de Archivos Nacionales) منتشر کرد.
در ۲۷ ژانویه ۱۹۱۷، همسر فرناندز ده تینوکو، فدریکو، با کودتایی، ریاست جمهوری آلفردو گونزالس فلورس را سرنگون کرد و در انتخابات متعاقب آن در ماه آوریل، خود به ریاست جمهوری انتخاب شد. با آغاز دوره ریاست جمهوری او در ۸ ژوئن ۱۹۱۷، فرناندز ده تینوکو بانوی اول کاستاریکا شد و به نمایندگی از همسرش، میزبان ضیافتها، پذیراییها و مراسم عمومی متعددی بود. او به فعالیتهای خیریه خود ادامه داد، «کمیساریای کودکان سان خوزه» را تأسیس کرد و با شاخه کاستاریکایی صلیب سرخ همکاری داشت. سوء استفادهها و اشتباهات در دولت همسرش، او را مجبور به استعفا در ۲۰ اوت ۱۹۱۹ کرد. این زوج کشور را ترک کرده و از طریق جامائیکا به پاریس سفر کردند.
در فرانسه، فرناندز ده تینوکو به گروهی از باستانشناسان پیوست و به فعالیت در این زمینه ادامه داد. او همچنین به راهاندازی «نمایشگاه هنر بومی آمریکای اسپانیایی» که در سال ۱۹۲۸ در پاریس برگزار شد، کمک کرد. پس از مرگ همسرش در سال ۱۹۳۱، او به اسلو نقل مکان کرد، جایی که خواهرش آدا و همسرش، آنتونیو جی. دِ آمارال مورتیو، زندگی میکردند. او در سال ۱۹۳۲ در مراسمی برای لرد بیدن پاول، بنیانگذار پسران پیشاهنگ، که در اسلو برگزار شد، شرکت کرد، اما ظرف دو سال تصمیم گرفت به کاستاریکا بازگردد.
فرناندز ده تینوکو با پذیرش سمتی در موزه ملی کاستاریکا، طی شش سال آینده به کاوشهای باستانشناسی در سراسر کشور پرداخت. یکی از این کاوشها در سال ۱۹۳۵ به جزیره چیرا (Chira Island) انجام شد که در مقالهای با عنوان «چیرا، گهواره فراموش شده قبایل جنگجوی پیشاکلمبی» (Chira, la olvidada cuna de aguerridas tribus precolombinas) مورد بحث قرار گرفت و مقاله دیگری با عنوان «یک اوکارینای هوئِتار با ۱۸ نت از موزه ملی کاستاریکا» (Una ocarina huetar de 18 notas del Museo Nacional de Costa Rica) منتشر کرد. او همچنین به عنوان معلم کار کرد و سپس مدت کوتاهی در ریودوژانیرو زندگی کرد، جایی که خواهرش آدا و خانوادهاش پس از پایان اقامتشان در اسلو منتقل شده بودند. بین سالهای ۱۹۴۳ تا ۱۹۴۶، او با دوستی به نام هریت باک در وینونا، مینهسوتا زندگی کرد و مدتی را با صلیب سرخ آمریکا گذراند و در سال ۱۹۴۹، فرناندز ده تینوکو مدال فلورانس نایتینگل را دریافت کرد. او به عنوان نماینده کاستاریکا در «کنفرانس بینالمللی باستانشناسان» در اوت ۱۹۴۶ که در هندوراس برگزار شد، شرکت کرد و در سال ۱۹۵۰ به سازماندهی «نمایشگاه هنر آمریکای مرکزی» که در پاناما برگزار شد، کمک کرد. پس از این دوره، او دچار مشکلات قلبی شد و به تدریج از فعالیتهای عمومی کنارهگیری کرد.
مرگ و میراث
فرناندز ده تینوکو در ۲۳ نوامبر ۱۹۶۱ در سان خوزه، کاستاریکا درگذشت. در سال ۲۰۱۲، مستندی به نام «اوکارینای کوئستا دِ موراس» (La ocarina de Cuesta de Moras، که آدرس موزه ملی است و اشارهای طنزآمیز به عنوان مقاله سال ۱۹۳۷ او درباره اوکارینا دارد) توسط وزارت فرهنگ و جوانان تولید شد که به شرح داستان زندگی فرناندز ده تینوکو میپردازد.