خربت القوم یک محوطه باستانشناختی در روستای الکوم، در کرانه باختری است. این جایگاه در قلمرو پادشاهی یهودای عهد کتاب مقدس قرار داشته و میان لخیش و حبرون، حدود ۱۴ کیلومتر غرب حبرون، واقع شده است.
کاوشها
کاوشهای باستانشناختی این محوطه در سال ۱۹۶۷ میلادی، از سوی ویلیام جی. دیور و به نمایندگی از کالج اتحاد عبری انجام شد.
یافتهها
عصر آهن: در خربت القوم دو آرامگاه نیمکتی از عصر آهن پیدا شد که در سنگ طبیعی کنده شده بودند. هر دو آرامگاه پس از آنکه غارتگران گور آنها را پیدا کردند، در سال ۱۹۶۷ میلادی زیر نظر ویلیام دیور بررسی شدند.
هر دو آرامگاه کتیبههایی از نیمه دوم سده هشتم پیش از میلاد دارند؛ یعنی کمی دیرتر از کتیبههای کونتیلت عجرود که به اشره اشاره دارند. کتیبهٔ آرامگاه شماره ۲ با نمادی موسوم به «دست جادویی» همراه است و اینگونه خوانده میشود:
«اوریاهوی ارجمند این را نوشت؛
اوریاهو از سوی یهوه فرخنده باد؛
و [شاید] او را از دست ستمگرانش، بهواسطه اشرهاش نجات داده است؛
[نوشتهشده] بهدست اونیاهو»
«...بهواسطه اشرهاش
...و اشرهاش»
برخلاف کتیبههای کونتیلت عجرود، در این نوشتهها نام مکانی همراه نام یهوه نیامده است؛ در کتیبههای کونتیلت عجرود از «یهوهٔ سامره» و «یهوهٔ تیمان» یاد شده است. همین تفاوت میتواند نشان دهد که این کتیبهها پس از سقوط سامره نوشته شدهاند؛ رویدادی که یهوه را به خدای یک دولت واحد محدودتر کرد.
در میان پژوهشگران دربارهٔ ترجمهٔ این کتیبه، بهویژه سطر سوم، اختلافنظر وجود دارد.
علاوه بر این، کوزهای با نوشتهٔ «برای یهمول» و کاسهای با نوشتهٔ «اِل» نیز در محوطه پیدا شد.
دورههای هخامنشی و هلنیستی
در خود محوطه و اطراف آن حدود ۱۷۰۰ سفالنوشتهٔ آرامی گزارش شده که به دورههای هخامنشی و هلنیستی تعلق دارند. در آن زمان، این منطقه بخشی از استان هخامنشی ادومه به شمار میرفت و جمعیتی آمیخته از ادومیها، یهودیان و اعراب داشت.
در سفالنوشتههای ادومی، از این جایگاه با نام «مقده» یاد شده است. بر همین اساس، برخی پژوهشگران خربت القوم را با مقدهٔ کتاب مقدس یکی میدانند.
دوره رومی
در یکی از غارهای آرامگاهی خربت القوم، سه نوشتهٔ آرامگاهی عبری از سده نخست پیش از میلاد تا سده دوم میلادی پیدا شد که نامهایی مانند مریم و شالوم بر آنها دیده میشود. این نوشتهها امروزه در انبارهای اداره آثار باستانی اسرائیل در بیتشمش نگهداری میشوند.
شناسایی جایگاه
بر پایه یافتههای باستانشناختی و احتمال حفظ نام باستانی در درهٔ همجوار وادی صافیر، پیشنهاد شده است که خربت القوم همان شافیر باشد؛ جایی که در کتاب میخا، فصل ۱ آیه ۱۱، از آن یاد شده است.
مطالعه بیشتر
- اشرهٔ روادیم
- باستانشناسی کتاب مقدس
- شهرهای خاورمیانه باستان
- تاریخ اسرائیل و یهودای باستان
- کونتیلت عجرود