جانزی چیست؟
جانزی یک ساز زهی ابداعی از اوگانداست که جیمز سسواکیریانگا، موسیقیدانی که با نام «سسوا سسوا» شناخته میشود، آن را طراحی کرد. این ساز پس از ارزیابی، بهعنوان مدل کاربردی تحت حمایت سازمان منطقهای مالکیت فکری آفریقا (ARIPO) و بر پایه پروتکل هراره قرار گرفت و در سال ۲۰۱۷ از سوی اداره خدمات ثبت اوگاندا نیز ثبت شد.
جانزی از همان آغاز، ساز اصلی همه اجراهای گروه جانزی و سسوا سسوا بوده است. با گذشت زمان، موسیقیدانان دیگری هم این ساز را پذیرفتند و در اجراهای خود به کار گرفتند.
تاریخچه ساخت جانزی
سسوا سسوا میخواست ساز تازهای خلق کند که از صفر و با امضای خودش ساخته شده باشد. ایده اولیه او در سال ۲۰۱۴ شکل گرفت؛ زمانی که یکی از اعضای گروهش در فرودگاه کپنهاگ اجازه عبور دادن آدونگو را پیدا نکرد، چون میخهای فلزیِ گوشیهای ساز تهدید امنیتی تلقی میشدند. او بعدها گفت شکستن آدونگوی خودش هم جرقه نهایی اقدامش بود.
نخستین نمونه جانزی در سال ۲۰۱۵ ساخته شد و در سال ۲۰۱۷ بهعنوان ساز شناخته شد، حمایت مدل کاربردی ARIPO را دریافت کرد و در اوگاندا ثبت رسمی شد. نام ساز از نام گروه جانزی گرفته شده و آن گروه هم نام خود را از نام محلی نوعی ملخ انتخاب کرده بود؛ چون میخواستند موسیقیشان در جهان پرواز کند.
علاوه بر سسوا سسوا و گروه جانزی، موسیقیدانان دیگری در حوزه موسیقی فولک و موسیقی جهان هم از این ساز استفاده کردهاند. جانزی در اجرای زنده فریدا رز در دانمارک و جووانی کییینگی نیز دیده شده است. سسوا سسوا همچنین جانزی را به دانشگاهها و مدارس موسیقی آلمان و سوئد برده و برای مه ۲۰۱۹ کارگاههایی در سوئیس و آلمان درباره جانزی و سازهای سنتی اوگاندا برنامهریزی کرده بود.
رونمایی رسمی در اوگاندا
در ۱۳ آوریل ۲۰۱۹، سسوا سسوا مراسم رونمایی رسمی جانزی را در کاتونگا هالِ کامپالا برگزار کرد.
در این مراسم، سرلشکر مهووزی کاینهروگابا از موسیقیدانان اوگاندایی خواست ریشههای فرهنگی خود را رها نکنند و امیدواری خود را برای گسترش استفاده از جانزی میان موسیقیدانان سراسر جهان بیان کرد. در همین رویداد، هاکا موکیگا، پرایس و کنث موگابی نیز اجرا داشتند.
سسوا سسوا اجرای خود را با آهنگ «No Woman, No Cry» باب مارلی آغاز کرد. او سپس روایتی دیگر از چگونگی پیدایش ساز را تعریف کرد و گفت وقتی آدونگویش شکسته بود و منتظر آمدن نجار برای تعمیر آن بود، به راهی برای نوسازی ساز فکر کرد و جانزی را طراحی کرد. در ادامه، کل گروه قطعاتی از آلبوم «اکا» را اجرا کرد.
ساختار و کوک جانزی
جانزی در نگاه اول بدنهای غیرمعمول دارد: دو دسته چوبی بلند با فاصلهای باریک میان آنها. این ساز ۲۲ سیم دارد؛ ۱۱ سیم در هر سمت. سیمها با اتصالات پلاستیکی به جعبه صوتی وصل میشوند و جانزی قابلیت تقویت صدا دارد، بنابراین میتوان آن را به سیستمهای صوتی مختلف وصل کرد.
برای تنظیم کوک، سسوا سسوا به جای میخهایی که در آدونگو، ساز زهی سنتی شمال غرب اوگاندا، استفاده میشود، از گوشیهای گیتار بهره گرفته است.
«باید فکر میکردم که جانزی از نظر ظاهر و کارکرد چقدر بهتر و مدرنتر از سازهای پیشین باشد؛ برای همین تصمیم گرفتم بدنه آن را کاملاً چوبی کنم تا صدایی متمایز و بسیار متفاوت از آدونگوهای معمولی داشته باشد.» — سسوا
کوک جانزی بر پایه دو گام دیاتونیک و پنتاتونیک تنظیم میشود. ۱۱ سیم سمت چپ در گام دیاتونیک و ۱۱ سیم سمت راست در گام پنتاتونیک تنظیم میشوند.
برچسبهای موضوعی
- سازهای موسیقی
- سازهای موسیقی اوگاندا
- چنگهای قوسی
- سازهای موسیقی آفریقایی
- سازهای زهی