مکش یخزایی چیست؟
مکش یخزایی (Cryosuction) به مفهوم ایجاد فشار منفی در خاکهای در حال انجماد است. این پدیده زمانی رخ میدهد که آب مایع موجود در حفرات خاک به یخ تبدیل میشود. بر اثر این تغییر فاز، آب از طریق خاصیت مویینگی درون حفرات خاک به حرکت درآمده و به سمت ناحیه یخزده مهاجرت میکند.
تأثیر بافت خاک بر مکش یخزایی
خاکهای ریزدانه مانند رس و سیلت، به دلیل اندازه کوچکتر حفرات خود، در مقایسه با خاکهای درشتدانه توانایی ایجاد فشارهای منفی بسیار بالاتری را دارند. در محیطهای حاشیهیخچالی (Periglacial)، این سازوکار اهمیت بسیار زیادی دارد و فرایند غالب در شکلگیری عدسیهای یخی در مناطق پرمافروست به شمار میرود.
مدلهای شکلگیری عدسی یخی
برای تبیین شکلگیری عدسی یخی بر اثر مکش یخزایی، مدلهای متعددی از جمله مدل هیدرودینامیک و مدل پیشذوب ارائه شدهاند. بسیاری از این مدلها بر پایه رابطه کلوزیوس-کلاپرون (Clausius–Clapeyron) و با فرضیات گوناگون بنا شدهاند. بر اساس اندازه حفرات خاک، این مدلها پتانسیل مکش یخزایی را در حدود ۱۱ تا ۱۲ اتمسفر برای هر درجه سلسیوس زیر صفر پیشبینی میکنند.
همچنین بخوانید: فشار آب حفرهای | مکش خاک | پرمافروست