فیلم ۱۶ میلیمتری
فیلم ۱۶ میلیمتری یکی از فرمتهای تاریخی پرطرفدار و اقتصادی در تصویربرداری است که عرضِ فیلم را مشخص میکند. این فرمت معمولاً برای فیلمسازی غیرسینمایی مانند پروژههای آموزشی، صنعتی یا تلویزیونی استفاده میشود و برای دههها بهعنوان گزینهای محبوب برای آماتورها باقی مانده است.
تاریخچه
ایستمن کداک در سال ۱۹۲۳ نخستین «کیت» ۱۶ میلیمتری را معرفی کرد که شامل دوربین، پروژکتور، سهپایه، صفحه نمایش و جایگیره بود و قیمت آن حدود ۳۳۵ دلار بود. شرکت RCA-Victor نیز پروژکتور صدای ۱۶ میلیمتری را در سال ۱۹۳۲ معرفی کرد و در سال ۱۹۳۵ دوربین صدادار ۱۶ میلیمتری را توسعه داد.
- در آغاز، فرمت برای آماتورها ارزان بود و به سرعت محبوب شد.
- در دهههای ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ با عنوان «sub-standard» در میان حرفهایها شناخته میشد.
Kodak برای گسترش دسترسی به فرمت، کتابخانه Kodascope Library را ایجاد کرد تا افراد بتوانند فیلمهای خانگی را اجاره یا خریداری کنند. برای استفادهٔ آماتور، فیلمهای ۱۶ میلیمتری پایهای ایمن (acetate) داشتند و از nitrate استفاده نمیشد؛ در سال ۱۹۵۲ نگاتیوهای نیتراتی کنار گذاشته شدند.
تحول تولید
فرمت بیصدا ابتدا برای علاقهمندان خانگی بود، اما تا دههٔ ۳۴ به بازار آموزشی راه یافت. با افزودن صداهای نوری و بهویژه Kodachrome در ۱۹۳۵، فرمت بهشدت محبوب شد. جنگ جهانی دوم استفادهٔ گسترده از این فرمت را گسترش داد و در دهههای پس از جنگ، تولیدات حرفهای با ۱۶ میلیمتری رونق گرفت. ظهور تلویزیون نیز استفاده از این فرمت را افزایش داد و در دهههای ۵۰ و ۶۰ شبکههای فیلمسازی و خدمات مرتبط گسترش یافتند.
در بریتانیا، رسانهٔ بیبیسی از ۱۶ میلیمتری برای پروژههای خبری و تولیدات آموزشی استفاده میکرد و گروههای کوچک فیلمبرداری با دوربینهایی مانند Arriflex ST و Eclair NPR کار میکردند. همچنین در آمریکا، دوربینهای Auricon و CP-16 صدای مستقیم روی فیلم را امکانپذیر میکردند و پیشرفتهای مغناطیسی صدای تصویر را بهبود دادند.
استانداردهای فرمت
دو گودال سوراخ برای ۱۶ میلیمتری وجود دارد: «long pitch» و «short pitch» که برای چاپ و نگاتیو استفاده میشوند. فیلمها میتوانند تکپرِف یا دوپرِف باشند و سوراخها با شعاعهای مشخص و گوشههای گرد در چهار طرف دارند.
- Standard 16mm: قاب تصویر ۱.۳۷:۱ با امکان داشتن صدای نوری یا مغناطیسی روی لبهها.
- Super 16: نسبت تصویر ۱.۶۶ با فضای اضافی برای قاب عریض؛ نیاز به چاپ ۳۵ میلیمتری برای صدای صوتی دارد.
- Ultra 16: نسبت تصویر ۱.۸۵ و گیت نمایش وسیعتر با دسترسی به مناطق اضافی فریم.
در نهایت، برای هر فرمت، اندازهٔ گشایندهٔ قاب، نسبت تصویر و جایگاه صوتی بر اساس استانداردهای مرتبط مشخص میشود.
کاربردهای مدرن
در سالهای اخیر تنها شرکتهای Kodak و ORWO تولید نگاتیوهای رنگی ۱۶ میلیمتری را ادامه دادهاند و سایر سازندگان اصلی فیلمسازی کارخانههای خود را بستند. فیلمهای سیاه و سفید همچنان توسط تولیدکنندگان کوچکتری مانند Foma و ORWO/Filmotec تولید میشوند و برخی فیلمهای رنگی جدید نیز وارد بازار شدهاند.
فیلم ۱۶ میلیمتری در تلویزیون و پروژههای مستقل همچنان استفاده میشود. BBC و دیگر تولیدکنندگان از این فرمت برای ایجاد ظاهر خاص تصویری بهره میگیرند و DI به بازسازی و نگهداریِ کیفیت کمک میکند. برخی آثار کمهزینه همچنان به این فرمت تکیه دارند.
دوربینها و روشهای تکثیر
دوربینهای حرفهای بیشتر توسط Aaton و Arri تولید میشود؛ نمونههای مشهور شامل Aaton Xtera، Arriflex 16SR3 و غیره است. برای مصرفکنندگان، مدلهای آماتور و قدیمی همچنان در دسترس هستند و میتوانند با روشهای چاپ از ۳۵ میلیمتری به ۱۶ میلیمتری چاپ بگیرند. اصطلاحاتی مثل «original»، «reversal» یا «dupe down» در صنعت رایجاند.
نکتهٔ جالب
با پیشرفت دیجیتال، امکان بازتولید دقیق رنگها از نگاتیوهای کهنه وجود دارد؛ فناوری دیجیتالیک این امکان را بهصورت دیجیتال فراهم میکند تا رنگها دوباره زنده شوند.